Giỏ hàng

MYLK VÀ SỨC MẠNH NGÔN TỪ

Dạo này tiệm có bán thêm menu sữa hạt, có nhiều bạn đọc menu cũng có thắc mắc vì sao lại là “mylk” chứ không phải là “milk”. Hôm nay rảnh nên mình viết vài dòng về câu chuyện này, cũng là câu chuyện thú vị lắm!

(Tiện thể khoe menu nước mới trong đó có các loại sữa hạt thủ công của cửa tiệm)

Chữ “mylk” từ lâu đã được sử dụng và trở nên phổ biến trong cộng đồng ăn chay. Nó được sử dụng để chỉ những loại sữa khác, không phải từ động vật như bò hay dê. Thậm chí FDA còn định nghĩa sữa (milk) là từ chỉ dùng để chỉ sữa bò đó là: “the lacteal secretion, practically free from colostrum, obtained by the complete milking of one or more healthy cows”. Kha khá Nghĩ sĩ Hoa Kì đã đệ trình việc sửa đổi để các hãng bán sữa từ thực vật như đậu nành hay hạnh nhân không được sử dụng chữ
*milk trên bao bì của họ với lý do tránh gây hiểu lầm cho khách hàng cũng như không làm phương hại đến ngành công nghiệp sữa bò giá trị hàng tỷ đô. Trong đó phải kể đến chiến dịch “Dairy Pride Act” của Thượng Nghị sĩ Wisconsin Tammy Baldwin đánh vào các mặt hàng bơ sữa hay phô mai nguồn gốc thực vật để họ từ bỏ chữ *milk. Cái chữ *milk thật sự là có rất nhiều cuộc chiến không hồi kết xung quanh nó luôn đó các bạn. Cuộc chiến muôn thuở giữa phe ủng hộ thực vật và phe động vật, vốn đã quá quen thuộc.

(Ngâm hạt hanh nhân làm sữa hạt. Quy trình xử lý hạt là quan trọng hàng đầu trong việc làm sữa hạt)

Chữ Y (dài) cũng có một lịch sử thăng trầm của chính nó. Điển hình nhất là chiến dịch của các nhóm ủng hộ nữ quyền ở Hoa Kỳ những năm 1970. Họ đã vận động và dẫn chứng từ các văn tự tiếng Anh cổ để thay chữ -e trong *women thành -y, tức là *womyn. Họ muốn tránh chữ *men. Womyn đến nay vẫn tồn tại như là một biểu tượng cho sự độc lập của phụ nữ khỏi đàn ông cũng như những quyền lợi của họ. Michigan Womyn’s Music Festival ra đời năm 1976 và vẫn tồn tại đến ngày nay, là buổi hoà nhạc của nữ giới lớn nhất trên thế giới. Chữ Y mang trong mình sức mạnh thay đổi có lẽ từ sự kiện này. Quay lại chuyện *mylk và chữ Y của nó, hay như chữ *womyn, thực sự là các nhà hoạt động nữ quyền có lý và bằng chứng của họ khi viện dẫn các thư tịch bằng tiếng Anh lúc sơ khai. Chữ *mylk từng xuất hiện trong một số tiểu thuyết thế kỷ 17, và *mylk không phát âm giống *milk. Nó phát âm là /ai/, giống như trong các chữ *fly hay *my. Nếu các bạn nghiên cứu về Anh ngữ hẳn đều biết cuốn Từ điển Johnson (Johnson’s Dictionary) xuất bản năm 1755, một trong những cuốn từ điển đầu tiên và có ảnh hưởng lớn nhất trong lịch sử hình thành của Anh ngữ. Trong các loại chữ ký âm, ngôn ngữ nào càng có chữ viết và sách in lâu đời, càng được sử dụng rộng rãi và càng có nhiều từ vay mượn từ nước ngoài bao nhiêu càng khó đọc bấy nhiêu. Lý do khá dễ hiểu. Nguyên tắc đầu tiên của các thứ chữ ký âm là sự đồng nhất giữa âm vị (phoneme) và tự vị (grapheme): Phát âm thế nào thì viết thế ấy; mỗi âm được ký hiệu hóa bằng một chữ cái. Thế nhưng, trên thực tế, từ nguyên tắc cơ bản ấy, có hai hiện tượng thường thấy: một là, ngay từ đầu, người ta đã bất nhất (ví dụ việc sử dụng nhiều tự vị - chữ cái - để ghi một âm vị, như trường hợp các phụ âm “g” và “gh” hay “c”, “k” và “q” trong tiếng Việt, “céo” hay “kéo” thì cũng đọc như nhau cả); và hai, trên đường tiến hóa và phát triển, trong khi ngôn ngữ nói không ngừng thay đổi và đa dạng hóa, chữ viết thì lại bị chết cứng trên trang giấy. Một lúc nào đó, những gì đáng lẽ là một lại bỗng dưng thành hai, ba, bốn, v.v... Đó là trường hợp thường thấy trong tiếng Anh. Trước năm 1755 tức là trước khi có từ điển Johnson cũng vậy, người ta mặc nhiên là đúng hết với các trường hợp viết có vẻ có lý, như *milk hay *mylk đều được cả, hay *heart hay *hart thì cũng đúng thôi. *Hart có thể không phải cái chữ có lý nhất thời đó, nhưng nó cũng đúng trước khi có một thứ tiêu chuẩn như từ điển. Tôi cũng chỉ dẫn ra đọc cho vui, chứ chắc là họ không đấu tranh cho chữ *mylk vì lý do phát âm rồi! Chữ *mylk tôi cũng không bàn về nguồn gốc của nó nữa, chỉ biết rằng chữ *mylk ngày nay vẫn được dùng để chỉ sữa của cây cỏ. *Mylk hàng ngày vẫn chịu sự đả kích từ các tập đoàn sữa trong các cuộc vận động hành lang, cũng như cách mà FDA khăng khăng giữ lấy định nghĩa lỗi thời của họ về sữa.  Giống như chữ *womyn, chữ Y thể hiện sức mạnh của nó trong việc lan toả ý niệm về một thế giới xanh hơn, bớt bạo hành hơn với loài bò tội nghiệp vốn đã chịu đựng quá nhiều dã tâm của loài người trong ngành công nghiệp sữa vốn đã quá nhiều tai tiếng. 

(Sữa của cừu đuôi mập từng là nguồn thực phẩm chính của người Mông Cổ hàng nghìn năm. Họ còn đóng một chiếc bệ đỡ có bánh xe quàng vào cổ chúng để cừu có thể đi lại dễ dàng hơn)

Tôi hôm nay chỉ nói về chữ *mylk và lại thêm tí lịch sử chữ nghĩa vậy thôi, chứ chớ hề đả kích cái gì. Sữa động vật vẫn là món ngàn đời của nhiều dân tộc khắp thế giới. Quân đội Mông Cổ vẫn lùa giống cừu đuôi mập với cái đuôi rất nặng đi hành quân cùng mình, và sống nhờ sữa của chúng mà hăng say đánh chiếm sang đến tận châu Âu. Cho đến rất nhiều món như phô mai kesong puti của dân Phillippines từ sữa trâu rất nổi tiếng được gói trong lá chuối bán đầy đường, đến món ghee của người Ấn, hay cả nghìn loại phô mai của dân châu Âu và châu Phi. Vậy nên không phải đi nghe lời thần thánh hoá mà bài trừ sữa động vật để tôn vinh sữa hạt, đặc biệt lại còn đáng sợ như sữa đậu nành, thì lại cực kì tai hại. Hẹn ngày tôi sẽ đăng 1 bài khác về chuyện tai hại ấy.

/

J.H

 

Bình luận của bạn sẽ được duyệt trước khi đăng lên